Z najnowszego raportu BusinessEurope wynika, iż choć niemal 60% europejskich organizacji biznesowych ocenia dziś agendę konkurencyjności Komisji Europejskiej bardziej pozytywnie niż rok temu, ponad 80% uważa, iż atrakcyjność UE jako miejsca inwestycji dla globalnych firm nie poprawiła się lub wręcz się pogorszyła.
Osiemnaście miesięcy po publikacji raportu Mario Draghiego diagnoza wyzwań stojących przed europejską gospodarką jest już powszechnie znana. Od początku nowej kadencji instytucji unijnych otoczenie gospodarcze uległo jednak dalszemu pogorszeniu – rosną napięcia geopolityczne, globalna konkurencja przyspiesza, a luka produktywności między UE a pozostałymi światowymi gospodarkami przez cały czas się powiększa. Jednocześnie wysokie ceny energii i niepewność regulacyjna utrudniają przedsiębiorstwom podejmowanie długoterminowych decyzji inwestycyjnych.
Choć europejski biznes dostrzega rosnące polityczne zainteresowanie wzmocnieniem gospodarki UE, firmy wciąż nie odczuwają realnej poprawy warunków prowadzenia działalności. Wnioski te płyną z raportu „Barometr Reform”, przygotowywanego co roku przez BusinessEurope, organizację zrzeszającą federacje pracodawców z całej Europy, której członkiem jest również Konfederacja Lewiatan.
Rosnąca luka produktywności
Jednym z najważniejszych wyzwań wskazanych w raporcie jest słabnąca dynamika wzrostu produktywności w Unii Europejskiej. W ostatnich latach tempo wzrostu produktywności pracy w UE pozostaje wyraźnie niższe niż w Stanach Zjednoczonych, co prowadzi do pogłębiania się luki konkurencyjnej między obiema gospodarkami. Przykładem jest sektor ICT, w którym produktywność w USA rośnie średnio o 4,5% rocznie, podczas gdy w UE wynosi około 2,6%.
Raport wskazuje, iż jedną z przyczyn tej różnicy jest struktura europejskiej gospodarki. Dużą rolę odgrywają w niej sektory średniej technologii, takie jak produkcja maszyn, które stanowią istotną część przemysłowej bazy Europy, ale charakteryzują się niższą dynamiką wzrostu produktywności. Jednocześnie sektor ICT, który w Stanach Zjednoczonych w znacznym stopniu napędza wzrost produktywności, ma w europejskiej gospodarce mniejszy udział. Jak podkreślał Mario Draghi w swoim raporcie o przyszłości konkurencyjności Europy, rosnąca luka produktywności wynika w dużej mierze z faktu, iż Europa nie wykorzystała w pełni potencjału rewolucji cyfrowej, zarówno w rozwoju dużych firm technologicznych, jak i upowszechniania nowych technologii w całej gospodarce.
Europa w tyle w wyścigu technologicznym
Raport zwraca również uwagę na rosnące znaczenie technologii cyfrowych i sztucznej inteligencji dla przyszłej konkurencyjności gospodarki. Dane pokazują, iż 20% firm w UE korzysta w tej chwili z technologii AI, podczas gdy w Stanach Zjednoczonych poziom adopcji jest znacznie wyższy i według niektórych analiz sięga choćby 95%. Do głównych barier wdrażania sztucznej inteligencji w Europie należą niedobór wykwalifikowanych pracowników, wysokie koszty wdrożenia technologii oraz niewystarczająca infrastruktura cyfrowa.
Różnice widoczne są także w skali inwestycji. W 2025 r. inwestycje venture capital w sztuczną inteligencję w USA sięgnęły około 172 mld euro, podczas gdy w całej UE wyniosły jedynie około 14 mld euro. Nakłady na badania i rozwój w UE wynoszą około 2,3% PKB, wobec 3,5% w Stanach Zjednoczonych i 2,6% w Chinach. UE w większym stopniu opiera się przy tym na finansowaniu publicznym, które pozostaje silnie zróżnicowane między państwami członkowskimi, co ogranicza jego efektywność i wpływ na rozwój innowacji.
Energia, regulacje i fragmentacja rynku
Raport BusinessEurope wskazuje, iż na konkurencyjność europejskich przedsiębiorstw wpływają także utrzymujące się wysokie koszty energii. W 2024 r. ceny energii elektrycznej dla przemysłu w UE były choćby dwu- lub trzykrotnie wyższe niż w Stanach Zjednoczonych i Chinach, co znacząco podnosi koszty produkcji i utrudnia planowanie inwestycji.
Kolejnym wyzwaniem pozostaje fragmentacja jednolitego rynku, która ogranicza możliwości skalowania działalności przez europejskie firmy. Integracja jednolitego rynku wyraźnie zwolniła. Po latach wzrostu handel wewnątrzunijny towarami spadł do poziomu około 22% PKB, a w przypadku usług pozostaje stosunkowo niski i wynosi około 7,9% PKB.
W opinii przedsiębiorców jednym z największych ograniczeń dla inwestycji pozostaje jednak otoczenie regulacyjne. Złożoność przepisów oraz rosnące obowiązki sprawozdawcze są wskazywane jako główna bariera dla rozwoju działalności gospodarczej w Europie. W obszarze polityki podatkowej jedynie 15% organizacji biznesowych ocenia, iż systemy podatkowe w UE stały się w ostatnim roku bardziej sprzyjające wzrostowi i inwestycjom. Kolejnymi najczęściej wskazywanymi przez przedsiębiorców barierami są ceny energii, a także niedobór wykwalifikowanej siły roboczej.
Czas przejść od diagnozy do działania
– Raport Draghiego bardzo trafnie zdiagnozował wyzwania stojące przed europejską gospodarką. Dziś pytanie nie brzmi już „co należy zrobić”, ale czy Europa jest w stanie przełożyć te diagnozy na konkretne działania – mówi Luana Żak, zastępczyni dyrektor przedstawicielstwa Konfederacji Lewiatan w Brukseli. – Komisja Europejska zaprezentowała ważne inicjatywy, takie jak plan pogłębienia jednolitego rynku, unia oszczędności i inwestycji czy nowe instrumenty polityki przemysłowej. najważniejsze będzie jednak ich szybkie wdrożenie. Silna i konkurencyjna gospodarka to dziś nie tylko kwestia wzrostu, ale także fundament bezpieczeństwa i odporności Europy w coraz bardziej niestabilnym otoczeniu globalnym – dodaje Luana Żak.
„Barometr Reform” to coroczne badanie BusinessEurope przygotowywane na podstawie ankiet przeprowadzanych wśród krajowych organizacji pracodawców z całej Europy. Analizuje ono najważniejsze czynniki wpływające na konkurencyjność europejskiej gospodarki – m.in. warunki prowadzenia działalności gospodarczej, politykę podatkową, dostęp do finansowania, funkcjonowanie rynku pracy czy poziom inwestycji w innowacje.
Raport dostępny jest tutaj: https://www.businesseurope.eu/wp-content/uploads/2026/03/2026-03-06-Reform-Barometer-2026-18-Months-After-Draghi-From-Diagnosis-to-Delivery_final.pdf
Konfederacja Lewiatan
