3 godzin temu
Cel ustawy
Nowelizacja ustawy z 29.8.1997 r. – Prawo bankowe (t.j. Dz.U. z 2026 r. poz. 38; dalej: PrBank) służy przede wszystkim wdrożeniu dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2024/1619 z 31.5.2024 r. w sprawie zmiany dyrektywy 2013/36/UE w odniesieniu do uprawnień nadzorczych, sankcji, oddziałów z państw trzecich i ryzyk środowiskowych, społecznych i z zakresu ładu korporacyjnego (Dz.Urz. UE L z 2024 r. s. 1619), określanej jako CRD VI, oraz dostosowaniu prawa krajowego do rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) Nr 2024/1623 z 31.5.2024 r. w sprawie zmiany rozporządzenia (UE) Nr 575/2013 w odniesieniu do wymagań dotyczących ryzyka kredytowego, ryzyka związanego z korektą wyceny kredytowej, ryzyka operacyjnego, ryzyka rynkowego oraz minimalnego progu kapitałowego (Dz.Urz. UE L z 2024 r. s. 1623), czyli CRR III.
Pakiet CRD VI/CRR III stanowi kolejny etap wdrażania standardów Bazylei III. Obejmuje m.in. minimalny próg kapitałowy ograniczający możliwość obniżania wymagań kapitałowych przy stosowaniu modeli wewnętrznych, zmiany dotyczące ryzyka kredytowego i rynkowego oraz rozszerzenie raportowania. Krajowa nowelizacja koncentruje się przede wszystkim na rozwiązaniach wymagających implementacji, w tym na kompetencjach KNF, zarządzaniu bankami i działalności oddziałów z państw trzecich.
Nowe zasady oceny odpowiedniości
Zmiany w PrBank rozszerzają i porządkują zasady oceny odpowiedniości członków zarządu i rady nadzorczej. Osoby te będą musiały posiadać wiedzę, umiejętności i doświadczenie pozwalające rozumieć działalność banku i związane z nią ryzyka, w tym ryzyko ESG, dawać rękojmię należytego wykonywania obowiązków, wykazywać niezależność osądu oraz poświęcać wystarczającą ilość czasu w pełnienie funkcji.
Wprowadzono również okresową weryfikację spełniania tych wymogów. Co do zasady będzie ona przeprowadzana w odstępach nie dłuższych niż 24 miesiące, a w bankach istotnych – nie dłuższych niż 12 miesięcy. Ponowna ocena będzie konieczna także po ujawnieniu istotnych nowych okoliczności mogących wpływać na spełnianie wymogów.
Szczególne wymagania obejmą duże instytucje. Powołanie członków zarządu i przewodniczącego rady nadzorczej określonego w przepisach banku będzie wymagało zgody KNF. Komisja będzie ponadto oceniać odpowiedniość kierowników komórek kontroli wewnętrznej oraz dyrektora do spraw finansowych w dużych instytucjach. Pozostałe osoby pełniące najważniejsze funkcje będą podlegać ocenie dokonywanej przez sam podmiot, której wyniki będą przekazywane KNF na jej wniosek.
Nadzór KNF nad istotnymi transakcjami
Nowelizacja wprowadza odrębne zasady nadzoru nad istotnymi transakcjami przeprowadzanymi przez banki oraz wskazane spółki holdingowe. Regulacje obejmą m.in. nabywanie i zbywanie znaczących pakietów akcji lub praw z akcji, przenoszenie aktywów albo zobowiązań o istotnej wartości, a także połączenia i podziały.
Zgodnie z art. 112e PrBank bank krajowy oraz wskazane spółki holdingowe mają obowiązek zawiadomić KNF o zamiarze bezpośredniego lub pośredniego nabycia albo objęcia akcji, praw z akcji, udziałów lub praw z udziałów, o ile ich wartość wynosi co najmniej 15% uznanego kapitału potencjalnego nabywcy.
Przy przenoszeniu aktywów lub zobowiązań próg będzie odpowiadał co najmniej 10% całkowitych aktywów lub zobowiązań podmiotu, a w przypadku transakcji między podmiotami należącymi do tej samej grupy – 15%.
KNF będzie mogła zastosować środki nadzorcze w przypadku transakcji niespełniających ustawowych wymogów, a naruszenie obowiązków zgłoszeniowych będzie mogło skutkować sankcjami.
Nowy reżim dla oddziałów z państw trzecich
Jednym z najbardziej rozbudowanych elementów nowelizacji jest uregulowanie działalności oddziałów z państw trzecich. PrBank wprowadza nową definicję takiego oddziału oraz system zezwoleń i nadzoru sprawowanego przez KNF.
KNF będzie przyporządkowywała oddział do klasy 1 albo klasy 2. Do klasy 1 trafi m.in. oddział, którego aktywa w Polsce wynoszą co najmniej 5 mld euro, lub taki, który przyjmuje od klientów detalicznych depozyty albo inne środki podlegające zwrotowi w wysokości co najmniej 5% swoich zobowiązań lub przekraczającej 50 mln euro. Do klasy 1 zostanie zaliczony również oddział niespełniający warunków uznania go za kwalifikujący się oddział z państwa trzeciego.
Klasyfikacja będzie wpływać na wysokość wymaganego wyposażenia kapitałowego. Dla oddziału klasy 1 będzie ono wynosiło co najmniej 2,5% średniej wartości zobowiązań, nie mniej jednak niż 10 mln euro, a dla oddziału klasy 2 – 0,5%, nie mniej niż 5 mln euro. Oddziały będą musiały także utrzymywać aktywa zapewniające płynność przez co najmniej 30 dni.
KNF uzyska również możliwość nakładania na oddziały dodatkowych wymagań kapitałowych i płynnościowych, ograniczania zakresu działalności oraz żądania zmian służących ograniczeniu ryzyka.
Ryzyka ESG elementem nadzoru bankowego
Do PrBank wprowadzono pojęcie planów dotyczących ryzyka ESG. Będą one obejmowały mierzalne cele i procesy służące monitorowaniu ryzyk finansowych wynikających z czynników środowiskowych, społecznych i z zakresu ładu korporacyjnego w perspektywie krótko-, średnio- i długoterminowej, w tym ryzyk wynikających z procesu transformacji.
Banki będą uwzględniać ryzyka ESG w wewnętrznych strategiach i procesach zarządzania oraz oceny potrzeb w zakresie kapitału wewnętrznego. KNF będzie mogła zalecić ograniczenie ryzyka ESG przez dostosowanie strategii biznesowych i zarządzania ryzykiem, w tym wzmocnienie celów, środków i działań ujętych w planach dotyczących ryzyka ESG. Kompetencje nadzorcze obejmą również możliwość zalecenia testów warunków skrajnych lub analiz scenariuszowych dotyczących ryzyk związanych z ekspozycją na kryptoaktywa.
Wzmocnienie niezależności KNF
Zmiany obejmują również ustawę z 21.7.2006 r. o nadzorze nad rynkiem finansowym (t.j. Dz.U. z 2026 r. poz. 935; dalej: NadzRynFinU). Łączny okres pełnienia przez daną osobę funkcji Przewodniczącego KNF lub Zastępcy Przewodniczącego nie będzie mógł przekroczyć 14 lat.
Wprowadzono także okresy karencji po zakończeniu pełnienia funkcji. Przewodniczący KNF i jego Zastępcy przez 12 miesięcy nie będą mogli świadczyć pracy na rzecz podmiotów, w odniesieniu do których byli bezpośrednio zaangażowani w nadzór lub podejmowanie decyzji, ani – z określonym wyjątkiem – na rzecz podmiotów świadczących im usługi. W przypadku działalności lobbingowej okres zakazu wyniesie 3 miesiące.
Dla pracowników UKNF bezpośrednio zaangażowanych w nadzór lub podejmowanie decyzji przewidziano odpowiednio 6-miesięczny i 3-miesięczny okres karencji. Jednocześnie Przewodniczący KNF, jego Zastępcy, członkowie Komisji i pracownicy UKNF zostaną objęci ograniczeniami dotyczącymi nabywania udziałów i obrotu instrumentami finansowymi emitowanymi przez podmioty nadzorowane, a Przewodniczący, jego Zastępcy i pracownicy UKNF będą składali oświadczenia o braku konfliktu interesów.
Dwunastomiesięczny zakaz dotyczący Przewodniczącego KNF i jego zastępców może zostać – na ich wniosek – skrócony przez UKNF, przy czym nie może trwać krócej niż 3 miesiące. Podobnie sześciomiesięczny zakaz dotyczący pracowników może zostać skrócony, również nie poniżej 3 miesięcy.
Osobom objętym zakazem przysługuje rekompensata.
Wyższe i okresowe kary pieniężne
Ustawa ujednolica system sankcji za naruszenia przepisów krajowych i unijnych. W określonych przypadkach KNF będzie mogła nałożyć na bank karę do wysokości 10% całkowitego rocznego obrotu netto albo do dwukrotności kwoty korzyści uzyskanych lub strat unikniętych wskutek naruszenia.
Nowym instrumentem będą okresowe kary pieniężne. Wobec banku będą mogły wynosić do 5% średniego dziennego obrotu netto za każdy dzień trwającego naruszenia, przez okres nie dłuższy niż 6 miesięcy. W przypadku osoby odpowiedzialnej za naruszenie kara może sięgnąć 21 312 000 zł albo dwukrotności uzyskanej korzyści lub unikniętej straty, natomiast kara okresowa – 213 165 zł za każdy dzień naruszenia, również przez maksymalnie 6 miesięcy. Możliwe będzie także zawieszenie osoby odpowiedzialnej w czynnościach na okres do 12 miesięcy.
Wejście w życie
Ustawa została ogłoszona 14.9.2026 r. Co do zasady wejdzie w życie 29.9.2026 r., tj. po upływie 14 dni od dnia ogłoszenia. Znaczna grupa przepisów, w tym część regulacji dotyczących oddziałów z państw trzecich oraz zmian w innych ustawach sektora finansowego, wejdzie jednak w życie 11.1.2027 r.
Dotychczasowy oddział banku zagranicznego będzie mógł prowadzić działalność na podstawie dotychczasowych przepisów do czasu rozpatrzenia przez KNF wniosku o zezwolenie, pod warunkiem iż wniosek zostanie złożony do 10.2.2027 r. Ustawa zawiera również przepisy przejściowe dotyczące m.in. toczących się postępowań w sprawie połączeń i podziałów banków oraz dostosowania do nowych regulacji dotyczących konfliktu interesów.
