Sukcesja w firmie rodzinnej – jakie podatki trzeba uwzględnić?

fot. materiał partnera

Zakres podatków, które trzeba uwzględnić, zależy przede wszystkim od formy prowadzenia biznesu oraz wybranego modelu sukcesji. Inaczej wygląda przekazanie jednoosobowej działalności, inaczej udziałów w spółce, a jeszcze inaczej wniesienie majątku do fundacji rodzinnej.

Podatek od spadków i darowizn

Jednym z pierwszych podatków, które należy przeanalizować przy planowaniu sukcesji, jest podatek od spadków i darowizn. Może mieć on znaczenie w sytuacji, gdy przedsiębiorstwo, udziały w spółce albo inne składniki majątku są przekazywane członkom rodziny w drodze darowizny lub dziedziczenia.

Ostateczne skutki podatkowe zależą między innymi od stopnia pokrewieństwa pomiędzy osobami uczestniczącymi w przekazaniu majątku oraz dopełnienia wymaganych formalności. W określonych przypadkach najbliższa rodzina może korzystać ze zwolnienia podatkowego, ale konieczne może być terminowe zgłoszenie nabycia majątku adekwatnemu organowi.

Dlatego przed przekazaniem firmy warto ustalić nie tylko jej wartość, ale również dokładny sposób przeniesienia poszczególnych składników.

Podatek dochodowy przy przekazywaniu firmy

Sukcesja może wywołać również konsekwencje w podatku dochodowym. Duże znaczenie ma to, czy przedsiębiorstwo jest przekazywane nieodpłatnie, sprzedawane następcy, czy też reorganizowane poprzez zmianę struktury właścicielskiej.

W przypadku spółek istotne może być między innymi przekazanie lub sprzedaż udziałów albo akcji. o ile sukcesja jest połączona ze zbyciem składników majątku, należy sprawdzić, czy po stronie dotychczasowego właściciela powstanie przychód podlegający opodatkowaniu.

Znaczenie mają również późniejsze rozliczenia następcy. Warto wcześniej ustalić, w jaki sposób przejęte składniki majątku będą ujmowane podatkowo i czy sukcesja wpłynie na możliwość rozliczania określonych kosztów.

Co z podatkiem VAT?

Przy przekazywaniu przedsiębiorstwa trzeba zwrócić uwagę także na podatek VAT. Skutki zależą od tego, co dokładnie jest przedmiotem transakcji.

Inaczej może być traktowane przekazanie pojedynczych składników majątku, takich jak maszyny, samochody czy nieruchomości, a inaczej przekazanie całego przedsiębiorstwa lub jego zorganizowanej części. Sposób przeprowadzenia sukcesji powinien więc zostać przeanalizowany również pod kątem VAT.

Ma to szczególne znaczenie w firmach dysponujących wartościowym majątkiem trwałym albo nieruchomościami wykorzystywanymi w działalności gospodarczej.

Sukcesja jednoosobowej działalności gospodarczej

W przypadku jednoosobowej działalności gospodarczej szczególnym rozwiązaniem jest zarząd sukcesyjny. Pozwala on na czasowe kontynuowanie działalności po śmierci przedsiębiorcy w ramach przedsiębiorstwa w spadku.

Przedsiębiorstwo w spadku może przez cały czas wykonywać obowiązki podatkowe związane z prowadzoną działalnością, w tym rozliczać podatek dochodowy oraz VAT.

Zarząd sukcesyjny nie zastępuje jednak długoterminowego planu przekazania firmy. Jego rolą jest przede wszystkim umożliwienie dalszego funkcjonowania przedsiębiorstwa w okresie przejściowym, zanim zostaną ostatecznie rozstrzygnięte kwestie własnościowe.

Fundacja rodzinna jako element sukcesji

W przypadku większych firm rodzinnych jednym z rozwiązań może być fundacja rodzinna. Jej konstrukcja pozwala gromadzić majątek i zarządzać nim zgodnie z zasadami ustalonymi przez fundatora, jednocześnie umożliwiając przekazywanie określonych świadczeń beneficjentom.

Fundacja rodzinna ma jednak własne zasady opodatkowania, dlatego jej wykorzystanie powinno zostać poprzedzone analizą planowanej struktury majątku, kręgu beneficjentów oraz sposobu dokonywania przyszłych wypłat. Regulacje przewidują odrębne zasady CIT dotyczące między innymi świadczeń przekazywanych beneficjentom.

Nie w każdej firmie takie rozwiązanie będzie uzasadnione. Wiele zależy od wartości majątku, liczby następców oraz planów właściciela dotyczących dalszego funkcjonowania przedsiębiorstwa.

Sukcesję warto zaplanować z wyprzedzeniem

Największym błędem jest odkładanie kwestii sukcesji do momentu, gdy przekazanie firmy staje się pilne. Im wcześniej zostanie przygotowany plan, tym więcej dostępnych jest możliwości uporządkowania struktury własnościowej oraz przeanalizowania konsekwencji podatkowych.

Przy bardziej rozbudowanym majątku doradca podatkowy może pomóc porównać skutki różnych scenariuszy, takich jak darowizna, sprzedaż udziałów, przekształcenie przedsiębiorstwa czy wykorzystanie fundacji rodzinnej.

Dobrze przygotowana sukcesja powinna uwzględniać nie tylko interes obecnego właściciela, ale również sytuację następców i przyszłe potrzeby firmy. Analiza podatków na odpowiednio wczesnym etapie pozwala ograniczyć ryzyko nieprzewidzianych obciążeń i zwiększyć szansę na płynne przekazanie biznesu kolejnemu pokoleniu.