Obowiązki przejrzystości określone w art. 50 AI Act[1] są objęte systemem administracyjnych kar pieniężnych przewidzianym w art. 99 AI Act. Ich naruszenie może kosztować przedsiębiorcę choćby 15 mln EUR albo 3% jego całkowitego rocznego światowego obrotu.
Maksymalna kara nie jest jednak nakładana automatycznie. Jej wysokość zależy od: charakteru i skutków naruszenia, skali działalności przedsiębiorcy, stopnia winy, podjętych działań naprawczych oraz współpracy z organem. Warto więc wiedzieć nie tylko, jaki jest górny pułap sankcji, ale także co w praktyce może wpłynąć na jej wymiar.
Podstawa prawna i maksymalna wysokość kary
Naruszenie obowiązków przejrzystości z art. 50 AI Act, które nałożono na dostawców i podmioty stosujące, objęto tym samym pułapem administracyjnych kar pieniężnych co naruszenie szeregu innych istotnych obowiązków spoczywających na dostawcach, podmiotach stosujących, importerach, dystrybutorach i jednostkach notyfikowanych.
Naruszenie obowiązków określonych w art. 50 AI Act podlega administracyjnej karze pieniężnej w wysokości do 15 000 000 EUR, a o ile sprawcą jest przedsiębiorstwo – do 3% jego całkowitego rocznego światowego obrotu z poprzedniego roku obrotowego, w zależności od tego, która z tych kwot jest wyższa. Dla podmiotów znaczenie ma zwłaszcza kryterium obrotowe. Odnosi się ono do całkowitego rocznego światowego obrotu przedsiębiorstwa, a nie wyłącznie do przychodów związanych z konkretnym systemem AI, wobec czego ustawowe „3% obrotu” w praktyce może znacznie przewyższać próg 15 mln EUR.
Warto osadzić ten pułap w strukturze pozostałych sankcji określonych w AI Act. Jest to poziom pośredni. Surowszą sankcję (do 35 mln EUR lub do 7% obrotu) zastrzeżono wyłącznie dla zakazanych praktyk[2], natomiast łagodniejszą (do 7,5 mln EUR lub do 1% obrotu) przewidziano w przypadku podawania organom nieprawidłowych, niekompletnych lub wprowadzających w błąd informacji[3].
Należy podkreślić, iż wskazane wartości wyznaczają górny pułap, a nie sankcję nakładaną automatycznie w maksymalnej wysokości. Ustalając wymiar kary, organ jest zobowiązany uwzględnić okoliczności konkretnego naruszenia.
Odrębne zasady dla MŚP i startupów
Dla mikroprzedsiębiorstw oraz małych i średnich przedsiębiorstw (MŚP), w tym startupów, obowiązuje odmienna zasada dotycząca wymiaru kar. W ich przypadku wysokość kary nie może przekraczać niższej kwoty z dwóch wskazanych wcześniej wartości, tj. kwoty 15 mln EUR albo 3% całkowitego rocznego światowego obrotu[4]. Rozwiązanie to ma ograniczać ryzyko, iż sankcja okaże się nieproporcjonalna do skali działalności i możliwości finansowych mniejszego podmiotu.
Z kolei 27 lipca 2026 r. weszło w życie rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2026/1744 (AI Omnibus), które zmieniło art. 99 ust. 6 AI Act, obejmując zasadą niższego maksymalnego pułapu kary również małe spółki o średniej kapitalizacji (SMC). W ich przypadku, podobnie jak w odniesieniu do MŚP i startupów, wysokość kary nie może przekroczyć niższej z dwóch wartości – adekwatnego pułapu kwotowego albo procentu całkowitego rocznego światowego obrotu.
Zasady wymiaru kar na gruncie AI Act
Zgodnie z motywem 168 AI Act, kary za naruszenie rozporządzenia powinny być skuteczne, proporcjonalne i odstraszające. Maksymalne widełki nie są zatem punktem wyjścia, ale górną granicą, w ramach której organ waży okoliczności sprawy.
Katalog okoliczności uwzględnianych przy podejmowaniu decyzji o nałożeniu kary oraz ustalaniu jej wysokości jest szeroki. Zgodnie z art. 99 ust. 7 AI Act, organ bierze pod uwagę przede wszystkim charakter, wagę i czas trwania naruszenia, a także jego skutki. Znaczenie ma również to, czy naruszenie było umyślne, czy wynikało z zaniedbania.
Przy wymiarze kary oceniana jest także skala działalności operatora, w szczególności jego roczny obrót i udział w rynku. Organ uwzględnia ponadto działania podjęte w celu ograniczenia szkody, stopień współpracy z organem w toku postępowania oraz poziom odpowiedzialności operatora, w tym wdrożone środki techniczne i organizacyjne. Istotne mogą być również korzyści finansowe osiągnięte w związku z naruszeniem lub straty, których dzięki niemu uniknięto.
Pod uwagę bierze się także to, czy inne organy nałożyły już na ten podmiot sankcje za to samo lub powiązane naruszenie. Przy określaniu wysokości kary należy ponadto uwzględnić interesy MŚP, w tym startupów, oraz ich sytuację ekonomiczną.
Z perspektywy przedsiębiorcy liczy się zatem nie tylko samo naruszenie, ale także sposób przygotowania firmy i jej reakcja. Rzetelne wdrożenie oraz udokumentowanie obowiązków przejrzystości, szybkie usunięcie nieprawidłowości i kooperacja z organem mogą przemawiać za łagodniejszą karą. Z kolei świadome pomijanie wymaganych oznaczeń lub czerpanie korzyści z braku przejrzystości zwiększa ryzyko surowszej sankcji.
Kara z AI Act nie wyczerpuje odpowiedzialności
Warto mieć na uwadze, iż brak realizacji obowiązków przejrzystości na gruncie AI Act może jednocześnie naruszać inne regulacje prawne, w szczególności: adekwatne przepisy o ochronie konsumentów i o przeciwdziałaniu nieuczciwym praktykom rynkowym, przepisy o ochronie danych osobowych, o ochronie dóbr osobistych (w tym wizerunku), a także obowiązki wynikające z Aktu o usługach cyfrowych (DSA).
Dla przedsiębiorcy oznacza to, iż kara z AI Act może być tylko jednym z elementów odpowiedzialności, a to samo naruszenie może jednocześnie prowadzić do konsekwencji na gruncie innych przepisów. Zakres tej odpowiedzialności zależy od okoliczności konkretnej sprawy oraz relacji między poszczególnymi reżimami prawnymi.
Kto i w jakim trybie nakłada kary
Egzekwowanie AI Act, w tym nakładanie administracyjnych kar pieniężnych, należy do kompetencji adekwatnych organów krajowych wyznaczonych przez państwa członkowskie, przy zachowaniu zabezpieczeń proceduralnych obejmujących prawo do skutecznego środka zaskarżenia i rzetelnego postępowania sądowego[5].
W Polsce krajowe ramy nadzoru określa ustawa z dnia 3 lipca 2026 r. o systemach sztucznej inteligencji, ogłoszona 27 lipca 2026 r. w Dzienniku Ustaw pod poz. 1003. Ustawa zasadniczo wchodzi w życie 11 sierpnia 2026 r., przy czym przepisy dotyczące postępowań, administracyjnych kar pieniężnych oraz sądowej kontroli decyzji wchodzą w życie 28 października 2026 r.
Administracyjne kary pieniężne będzie nakładać Komisja Rozwoju i Bezpieczeństwa Sztucznej Inteligencji, na zasadach i w granicach wynikających z AI Act oraz ustawy krajowej. Od decyzji Komisji będzie przysługiwać odwołanie do Sądu Okręgowego w Warszawie – sądu ochrony konkurencji i konsumentów.
Ustawa przewiduje również mechanizmy pozwalające złagodzić dolegliwość sankcji, w tym możliwość uwzględnienia wykonania działań naprawczych, odroczenia terminu zapłaty lub rozłożenia kary na raty, a także zawarcia układu w sprawie warunków nadzwyczajnego złagodzenia sankcji.
Istotny jest także wymiar reputacyjny. Komisja będzie publikować treść wydanych decyzji po usunięciu informacji prawnie chronionych oraz prowadzić publiczny wykaz systemów AI, co do których wydano decyzję w sprawie nałożenia kary.
Co to oznacza w praktyce
Ryzyko związane z naruszeniem art. 50 AI Act jest realne i wysokie – górny pułap kary sięga 15 mln EUR lub 3% całkowitego rocznego światowego obrotu, przy czym dla dużych organizacji decydujące bywa kryterium obrotowe. Wymiar kary nie jest jednak automatyczny i w dużym stopniu zależy od okoliczności naruszenia oraz postawy podmiotu. Do tego dochodzą takie ryzyka jak: możliwość równoległej odpowiedzialności na innych podstawach prawnych oraz ryzyko reputacyjne. W praktyce najskuteczniejszym sposobem ograniczenia ekspozycji pozostaje rzetelne wdrożenie i udokumentowanie obowiązków przejrzystości wynikających z art. 50 AI Act.
[1] Rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2024/1689 z dnia 13 czerwca 2024 r. w sprawie ustanowienia zharmonizowanych przepisów dotyczących sztucznej inteligencji (Dz.Urz. UE L z 12.07.2024 r.).
[2] Art. 99 ust. 3 AI Act; wyższy pułap (do 35 mln EUR lub do 7% całkowitego rocznego światowego obrotu) dotyczy naruszenia zakazu praktyk z art. 5 AI Act.
[3] Art. 99 ust. 5 AI Act.
[4] Art. 99 ust. 6 AI Act.
[5] Art. 99 ust. 8-10 AI Act.
